. Αποδράσεις ....................................................................Σελίδες για την γνωριμία μας με την βουκολική Αρκαδία..
...............*εκδότης: Πέτρος Σ. Αϊβαλής, δ/ντής: Πάνος Σ. Αϊβαλής, τηλ. επικοινωνίας: 22940-99125 210 8656731 * πάμε Αρκαδία δίνοντας ζωή, στα πανέμορφα χωριά μας*

Κυριακή, 4 Ιουνίου 2017

Λυκάων μυθικός ο γεννάρχης των Αρκαδικών πόλεων

GiovanniBattistaTiepolo-ApolloandMarsyas
Σύμφωνα με τις αρχαίες παραδόσεις ο Λυκάωνας είναι γιος του Πελασγού και υπήρξε ο γεννάρχης των αρκαδικών πόλεων και αποικιών. Έγινε βασιλιάς των Αρκάδων με έδρα του την Αρχαία Λυκόσουρα και από πολλές γυναίκες γέννησε πενήντα παιδιά και μία θυγατέρα την Καλλιστώ, που ακολουθούσε τη θεά  Αρτεμη.
 
"Παις Λυκάων εγένετο, ος βασιλεύων Αρκάδων εκ πολλών γυναικών πεντήκοντα παίδας εγέννησε".    (Απολλοδώρου Μυθολογία ΙΙΙ ΄96). 
 
Από την Καλλιστώ και τον Δία γεννήθηκε ο Αρκάς, που βασίλεψε στην περιοχή και έδωσε το όνομά του στην Αρκαδία και τους Αρκάδες. Ο Παυσανίας αναφέρει:
 
"Εκτός από όλη αυτή τη γενιά των αρσενικών παιδιών ο Λυκάων είχε και μια κόρη την Καλλιστώ, όπου την ερωτεύτηκε ο Δίας και κοιμήθηκε μαζί της. Η Ήρα όμως το ανακάλυψε, μεταμόρφωσε την Καλλιστώ σε αρκούδα, κι η Aρτεμις για το χατήρι της Ήρας την σκότωσε με το τόξο. Ο Δίας έστειλε τον Ερμή με διαταγή να σώση το παιδί που η Καλλιστώ είχε στην κοιλιά. Την ίδια την Καλλιστώ την μεταμόρφωσε σε αστερισμό, τη γνωστή Μεγάλη ’ρκτο.Μετά τον θάνατο του Νυκτίμου την εξουσία την πήρε ο Αρκάς, ο γιός της Καλλιστούς. Αυτός έφερε την καλλιέργια του ήμερου καρπού και δίδαξε τους ανθρώπους να κάνουν ψωμί, και να υφαίνουν ρούχα. Από τον βασιλιά αυτόν η χώρα πήρε το όνομα Αρκαδία αντί Πελασγία και οι κάτοικοί της Αρκάδες αντί Πελασγοί."
 
Ο μύθος δένει άρρηκτα τον Λυκάονα με το Λύκαιο όρος. Ο Λυκάων έμελλε να γίνει ο αναμορφωτής της Αρκαδίας. Ίδρυσε την πρώτη πόλη Λυκόσουρα και καθιέρωσε τα Λύκαια και τη λατρεία του Λυκαίου Διός. Όπως αναφέρει και ο Παυσανίας:
 
"…τοσάδε εύρεν ή ο πατήρ οι σοφώτερα. Λυκόσουραν τε γαρ πόλιν ώκησεν εν τω όρει τω Λυκαίω και Δία ονόμασε Λύκαιον και αγώνα έθηκε Λύκαια. Ουκέτι δε τα παρ' Αθηναίοις Παναθήναια τεθήναι πρότερα αποφαίνομαι. Τούτω γαρ τω αγώνι Αθήναια όνομα ήν. Παναθήναια δε κληθήναι φασίν επί Θησέως, ότι υπό Αθηναίων ετέθη συνειλεγμένων ες μίαν απάντων πόλιν" (Παυσ.Η΄2,1-2)("τόσα πολλά εφεύρε παρά ο πατέρας του σοφότερα, διότι και την Λυκόσουρα πόλη ίδρυσε - εγκατέστησε κατοίκους - στο όρος το Λύκαιο και το Δία ονόμασε Λύκαιο και αγώνες καθιέρωσε τα Λύκαια. Καθόλου δε τα Παναθήναια των Αθηναίων, ότι καθιερώθηκαν πρώτα, αποφαίνομαι, διότι αυτοί οι αγώνες είχαν το όνομα Αθήναια, Παναθήναια δεν κλήθηκαν λέγουν επί Θησέως, διότι από τους Αθηναίους καθιερώθηκαν όταν συγκεντρώθηκαν σε μία πόλη άπαντες...")
 
 
Οι γιοι του Λυκάονα μιμήθηκαν το παράδειγμα του κτίζοντας ο καθένας και από μία πόλη. Έτσι φέρονται ως ιδρυτές και επώνυμοι ήρωες πολλών πόλεων. Ο Αίμων φέρεται ότι έκτισε τις Αιμονίες, ο ’κακος το Ακακήσιο, ο Αλίφηρος την Αλίφηρα, ο Ασεάτας την Aσέα, ο Βουκολίων τη Βουκολιώνα, ο Δασεάτας τη Δασέα, ο Ελίσσων τον Ελισσώντα, ο Ηραιεύς έδωσε το όνομά του στην περιοχή Ηραία, ο Θυραιός ίδρυσε το Θυραίον, ο Θώκνος τη Θωκνία, ο Κρώμος τους Κρώμους, ο Λύκιος τη Λυκόα, ο Μαίναλος το Μαίναλο, ο Μακαρεύς τη Μακαρία, ο Μαντινεύς έδωσε το όνομά του στην περιοχή Μαντινεία, ο Ορεσθεύς το Ορεσθάσιο, ο Ορχομενός τον Ορχομενό, ο Πάλλας το Παλλάντιο, ο Τεγεάτης έδωσε το όνομά του στην περιοχή της Τεγέας, ο Τραπεζούς έκτισε την Τραπεζούντα, ο Τροκολώνος τους Τρικολώνους, ο Υψούς την Υψούντα, ο Φίγαλος την Φιγαλία κ.λ.π. Μερικοί από τους γιους του Λυκάονα έφυγαν σε άλλους τόπους και εκεί ίδρυσαν πόλεις. Ο Θεσπρωτός πήγε στην Ήπειρο όπου έγινε γενάρχης των Θεσπρωτών και έδωσε το όνομά του στην περιοχή. Ο Μακένδος πήγε ακόμα πιο βόρεια και ίδρυσε το έθνος των Μακεδόνων. Ο Φθίος τη Φθιότιδα κ.ο.κ.
Οι αρχαίοι Αρκάδες φαίνεται ότι από σύγχυση μεταξύ των λέξεων "Λυκάων" και "λύκος", παραποίησαν τους αρχικούς μύθους πλάθοντας άλλον, σύμφωνα με τον οποίο ο βασιλιάς Λυκάων μεταμορφώθηκε σε λύκο. Σύμφωνα με το μύθο αυτόν ο βασιλιάς Λυκάων και τα παιδιά του ήταν γνωστός για τη σκληρότητα και την ασέβειά του. Ο Ζευς λοιπόν, ακούγοντας ότι θυσίασε ένα μωρό στο βωμό του, θέλησε να τον δοκιμάσει παρουσιαζόμενος σε αυτόν με τη μορφή ανθρώπου. Ο Λυκάων τότε έσφαξε με τους γιούς του ένα μικρό παιδί και προσέφερε στο Δία τα έντερά του αναμεμιγμένα με άλλα σφάγια. Ο Δίας εξοργισμένος μεταμόρφωσε σε λύκο. ’λλος πάλι μύθος αναφέρει ότι τον σκότωσε μαζί μαζί με τους γιους του.
 O Πλάτων αναφέρεται στο μύθο γύρω από τον Λυκάονα. Λέγει ότι κατά τις εορτές στο Λύκαιο όρος γινόντουσαν θυσίες ζώων αλλά και ανθρωποθυσίες. και περιγράφει τον μύθο όπου ό Λυκάων θυσίασε ένα βρέφος και με το αίμα του έκανε σπονδή πάνω στον βωμό και στη συνέχεια μεταμορφώθηκε σε λύκο.
"...ός περί το έν Aρκαδία το του Διός του Λυκαίου ιερόν λέγεται... Ώς άρα ο γευσάμενος του ανθρωπίνου σπλάχνου, έν άλλοις άλλων ιερέων ενός εγκατατετμημένου, ανάγκη δη τούτω λύκω γενέσθαι." 
 
Ο Παυσανίας που επισκέφθηκε την περιοχή τον 2ο αιώνα μ.X., υπαινίσεται ότι ο ίδιος τύπος των θυσιών διατηρήθηκε μέχρι και τις ημέρες του από τους ποιμένες ("Eχέτω δε ως έχει και ως έσχεν εξ αρχής"). Ο περιηγητής επίσης αναφέρει: 
"…Δοκώ δε έγωγε Κέκροπι ηλικίαν τω βασιλεεύσαντι Αθηναίων και Λυκάονι είναι την αυτήν, σοφίαν δε ουχ ομοία σφάς ες το θείον χρήσασθαι...". (Παυσ.Η΄2,1-2)
("Εγώ πιστεύω ότι ο βασιλιάς των Αθηναίων Κέκροψ και ο Λυκάων έζησαν την ίδια εποχή, δεν έδειξαν όμως την ίδια σύνεση απέναντι στό θείον. Γιατί ο Κέκροψ ονόμασε πρώτος τον Δία Ύπατο θεό και απο όλλα τα ζωντανά πλάσματα κανένα δεν έκρινε σωστό να θυσιάση παρά πρόσφερε πάνω στον βωμό εγχώρια γλυκίσματα, ενώ ο Λυκάων έφερε στον βωμό του Λυκαίου Διός ένα βρέφος ανθρώπου και το θυσίασε και έκανε με το αίμα του σπονδή πάνω στον βωμό και αμέσως μετά την θυσία έγινε από άνθρωπος λύκος.")
Ο μύθος αναφέρει ότι εξαιτίας της ασέβειας που είχε δείξει ο Λυκάων και το παιδιά του, ο Ζεύς οργίστηκε και θέλησε να εξαφανίσει το ανθρώπινο γένος. Έκανε λοιπόν τον κατακλυσμό από τον οποίο σώθηκαν μόνο ο Δευκαλίων και η Πύρρα, οι οπίοι αργότερα γέννησαν τον Έλληνα, γεννάρχη των σημερινών Ελλήνων. 


Παρασκευή, 26 Μαΐου 2017

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ





Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Όπως μας έλεγε και ο Αντισθένης, «Αρχή σοφίας, η των ονομάτων επίσκεψις». Για παράδειγμα ο «άρχων» είναι αυτός που έχει δική του γή (άρα=γή + έχων).
Ο «βοηθός» σημαίνει αυτός που στο κάλεσμα τρέχει. Βοή=φωνή + θέω=τρέχω.
Ο Αστήρ είναι το αστέρι, αλλά η ίδια η λέξη μας λέει ότι κινείται, δεν μένει ακίνητο στον ουρανό (α + στήρ από το ίστημι που σημαίνει στέκομαι).

Σάββατο, 20 Μαΐου 2017

Ευδαίμων Αρκαδία του Πένδρο Ολλάγια

Ευδαίμων Αρκαδία

   by Pedro Olalla

«Ευδαίμων Αρκαδία»
Η σαγήνη ενός μύθου στον πολιτισμό της Δύσης

Η Αρκαδία, εκτός από ιστορική και σύγχρονη περιοχή, είναι και το όνομα που παρέμεινε στον δυτικό πολιτισμό για να ανακαλεί ένα αρμονικό και ειρηνικό όνειρο, μια χαμένη και επιθυμητή κατάσταση κατά την οποία η ανθρώπινη ύπαρξη ζούσε σε ισορροπία με τη φύση, ένα μέρος όπου ο άνθρωπος δεν ένοιωθε ακόμα ξεριζωμένος. Για πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια, ενώ ο πόλεμος επικρατούσε ως θεμιτός τρόπος ζωής και η εξουσία ευλογούσε τις αιματηρές επιχειρήσεις του, δεν έλειψαν ποτέ εκείνες οι ποιητικές φωνές που διατηρούσαν ζωντανό αυτό το αιώνιο βουκολικό κάλεσμα τής απλότητας, αυτό το μήνυμα μιας εφικτής ευδαιμονίας.
Η "Ευδαίμων Αρκαδία" περικλείει τη συγκίνηση της ανίχνευσης μιας και μόνης ιδέας που συλλογίστηκε ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια αιώνων. Για πρώτη φορά, ένα προσεγμένο έργο θέτει τη διπλή πρόκληση να σκιαγραφήσει, με αφετηρία τα πραγματικά μέρη της σύγχρονης Αρκαδίας, ένα τεκμηριωμένο και ζωντανό πορτρέτο της Αρκαδίας που φαντάστηκαν οι αρχαίοι και να ανιχνεύσει τη διαμόρφωση και την επιρροή αυτού του επιβλητικού μύθου από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας μέσω των έργων και των μαρτυριών πάνω από εκατό ιστορικών προσώπων.
Η μακρινή φωνή τού Ησίοδου, ο ουτοπικός ορθολογισμός τού Πλάτωνα, οι αθώες απηχήσεις τού Θεόκριτου, οι εκλεπτυσμένοι στίχοι τού Βιργίλιου, η διαρκής σαγήνη τού Οβίδιου, η νέα ελπίδα τού Ενδελέχιου και του Πομπόνιου, το αναβιωμένο όνειρο του Νάσου, η ευρυμάθεια του Δάντη, ο αλτρουισμός τού Πετράρχη και του Ριένζο, οι πολιτιστικές ανησυχίες των Μεδίκων, η ταπεινή σοφία τού Έρασμου, η ποιητική ευστοχία τού Σανατσάρο, ο ενθουσιασμός τού Μοντεμαγιόρ και του Σίδνεϋ, ο μπαροκισμός τού Γκόνγκορα και του Ούρφε, τα έμψυχα τοπία τού Πουσέν και του Λοραίν, οι προβολές των Μπάιρον, Σέλεϋ, Γκαίτε και Μπλέικ ή οι αναπολήσεις της Αρκαδίας στις μέρες μας είναι μερικά από τα πολλά πολιτιστικά απομεινάρια που συλλέγει αυτό το έργο και συσχετίζει με έναν τελικό σκοπό: να κάνει τους Αρκάδες και τους Έλληνες να συνειδητοποιήσουν τι σήμανε το όνομα αυτής της πανέμορφης γης για τον κόσμο.
Ηλεκτρονική έκδοση «facsimile» σε PDF (με αναγνώριση χαρακτήρων OCR) του βραβευμένου έργου Ιστορίας του Πολιτισμού “Ευδαίμων Αρκαδία”, το οποίο δεν διατίθεται πλέον σε έντυπη μορφή. Διαβάζεται σε οποιοδήποτε υπολογιστή ή συσκευή.
__________
You will get a PDF (185MB) file.

Η ΑΡΚΑΔΙΚΗ ΕΚΔΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΔΙΑ - «Σημάδια» του Δία στο όρος Λύκαιον της Αρκαδίας


 Αρκαδία Μαγική 

Η ΑΡΚΑΔΙΚΗ ΕΚΔΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΔΙΑ 
ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΝ...ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦEI 
ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΦΗΜΟΝ ΥΜΝΟΝ ΤΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΝ



Ο Καλλίμαχος ήταν αρχαίος ποιητής και επιγραμματοποιός (310 – 240 π.Χ.).
Πατέρας του ήταν ο Βάττος από την Κυρήνη. Μεγάλωσε και σπούδασε στην Αθήνα, αλλά πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στην Αλεξάνδρεια ως διευθυντής της αλεξανδρινής βιβλιοθήκης. Άκμασε την εποχή των Πτολεμαίων Φιλάδελφου και Ευεργέτη.
Τα έργα που άφησε είναι πάρα πολλά, έξι Ύμνοι, 63 επιγράμματα και ένα επύλλιο, η «Εκάλη». Μερικά απο τα επιγράμματα: Ιούς άφιξις, Σεμέλη, Άργους οικισμοί, Αρκαδία, Γλαύκος, Ελπίδες. Επίσης έγραψε μια μεγάλη (από 120 βιβλία) εγκυκλοπαίδεια, που περιείχε τους πιο μεγάλους συγγραφείς και ποιητές με πληροφορίες για τη ζωή και το έργο τους. Ήταν ξακουστός για τα γεμάτα οξύτητα επιγράμματά του, που θεωρούνται εφάμιλλα αυτών του Σιμωνίδη.
Ένας από τους μαθητές του, και ισχυρός αντίζηλος και εχθρός του ήταν ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, με τον οποίο φαίνεται ότι διαλάχτηκε αργότερα, αφού μετά θάνατον οι τάφοι τους ήταν ο ένας δίπλα στον άλλο...
ΠΗΓΗ. Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

~~~~~~~~~~~~

ΥΜΝΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΝ 
(Μέρος Ι)
1-40 
Στις σπονδές στον Δία τι άλλο θα ήτανε καλύτερο να τραγουδήσουµε παρά τον πάντοτε µεγάλο αυτόν θεό, τον παντοτινό άνακτα, τον διώκτη των Γιγάντων, που φέρνει δικαιοσύνη στα τέκνα του Ουρανού; Και πώς θα τον υµνήσουµε; Ως Δικταίο ή ως Λυκαίο; 
Η ψυχή µου διχάζεται, αφού η γέννησή του είναι αµφισβητούµενη. Ω Δία, άλλοι λένε πως εσύ γεννήθηκες στα όρη της Ίδης κι άλλοι στην Αρκαδία· ποιοι από τους δυο, πατέρα, είπαν ψέµατα; «Οι Κρητικοί είναι πάντα ψεύτες!» Γιατί και τάφο, άρχοντά µου, οι Κρητικοί δολίως σού έκτισαν. Μα εσύ δεν πέθανες, αφού για πάντα υπάρχεις. 
10 
Στην Παρρασία σε γέννησε η Ρέα, εκεί που υπήρχε ένα βουνό σκεπασµένο ολόγυρα από θάµνους· εξ ου και ο χώρος ιερός. Και ούτε ζώο που έχει την ανάγκη της Ειλειθυίας δεν τον πλησιάζει ούτε γυναίκα, αλλά της Ρέας πανάρχαιο τόπο τοκετού τον αποκαλούν οι Απιδανείς.
15 
Εκεί αφού η µητέρα σε απόθεσε από τα βαθιά της σπλάχνα, αµέσως ζήτησε να βρει ρυάκι για να ξεπλύνει τις ακαθαρσίες του τοκετού και να λούσει το δικό σου σώµα. Όµως τότε ακόµη ο Λάδων δεν έρρεε µεγάλος ούτε ο Ερύµανθος, ο πιο διάφανος των ποταµών αλλά άνυδρη ήταν ακόµη 
20 
ολόκληρη η Αζανία. Σε λίγο όµως έµελλε να την αποκαλούν πολυύδατη· γιατί τότε, όταν η Ρέα έλυσε τη ζώνη της, πράγµατι πολλές βελανιδιές ύψωνε πάνω του ο εύυδρος Ιάων, πολλές άµαξες µετέφερε ο Μέλας, πολλά ερπετά έφτιαξαν τις φωλιές τους πάνω στον Καρίωνα, 
25 
παρ’ όλο το πολύ νερό που είχε, και άνθρωποι πεζοί διάβαιναν διψαλέοι πάνω από τον Κράθη και την πολυβότσαλη Μετώπη. Και το άφθονο νερό βρισκόταν κάτω από τα πόδια τους. Καθώς ήταν σε αδιέξοδο, είπε τότε η σεβαστή Ρέα: «Καλή µου Γη, γέννα κι εσύ, µα οι δικές σου ωδίνες είναι µικρές!». Αυτά είπε η θεά, και σηκώνοντας 
30 
ψηλά το µεγάλο της χέρι χτύπησε το βουνό µε το σκήπτρο. Κι αυτό για το χατίρι της σχίστηκε βαθιά στα δύο, κι άρχισε να ρέει µεγάλο ποτάµι. Κι αφού σου έπλυνε εκεί το σώµα, άρχοντα, σε τύλιξε στα σπάργανα και σε έδωσε στη Νέδα να σε πάει µέσα σε σπήλαιο κρητικό, εκεί κρυφά να µεγαλώσεις, 
35 
κοντά στην πιο σεβάσµια από τις νύµφες, που τότε την βοήθησαν στη γέννα, πρώτη αυτή στη γενιά της µετά τη Στύγα και τη Φιλύρα. Και η θεά δεν άφησε απλήρωτη τη χάρη αλλά ονόµασε εκείνο το ποτάµι Νέδα. Κι αυτό ξέχειλο κάπου στην ίδια την πόλη των Καυκώνων, που την ονοµάζουν Λέπρεο, 
40 
εκβάλλει στη θάλασσα, ενώ το παλαιότατο νερό του πίνουν οι απόγονοι της άρκτου, της κόρης του Λυκάονα.

ΤΟ (ΘΕΙΟΝ) ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΝ..

ΕΙΣ ΔΙΑΝ
Ζηνὸς ἔοι τί κεν ἄλλο παρὰ σπονδῇσιν ἀείδειν
λώϊον ἢ θεὸν αὐτόν, ἀεὶ μέγαν, αἰὲν ἄνακτα,
Πηλαγόνων ἐλατῆρα, δικασπόλον Οὐρανίδῃσι;
πῶς καί νιν, Δικταῖον ἀείσομεν ἠὲ Λυκαῖον;
5
ἐν δοιῇ μάλα θυμός, ἐπεὶ γένος ἀμφήριστον.
Ζεῦ, σὲ μὲν Ἰδαίοισιν ἐν οὔρεσί φασι γενέσθαι,
Ζεῦ, σὲ δ᾽ ἐν Ἀρκαδίῃ· πότεροι, πάτερ, ἐψεύσαντο;
Κρῆτες ἀεὶ ψεῦσται· καὶ γὰρ τάφον, ὦ ἄνα, σεῖο
Κρῆτες ἐτεκτήναντο· σὺ δ᾽ οὐ θάνες, ἐσσὶ γὰρ αἰεί.
10
ἐν δέ σε Παρρασίῃ Ῥείη τέκεν, ἧχι μάλιστα
ἔσκεν ὄρος θάμνοισι περισκεπές· ἔνθεν ὁ χῶρος
ἱερός, οὐδέ τί μιν κεχρημένον Εἰλειθυίης
ἑρπετὸν οὐδὲ γυνὴ ἐπιμίσγεται, ἀλλά ἑ Ῥείης
ὠγύγιον καλέουσι λεχώϊον Ἀπιδανῆες.
15
ἔνθα σ᾽ ἐπεὶ μήτηρ μεγάλων ἀπεθήκατο κόλπων,
αὐτίκα δίζητο ῥόον ὕδατος, ᾧ κε τόκοιο
λύματα χυτλώσαιτο, τεὸν δ᾽ ἐνὶ χρῶτα λοέσσαι.
Λάδων ἀλλ᾽ οὔπω μέγας ἔρρεεν οὐδ᾽ Ἐρύμανθος,
λευκότατος ποταμῶν, ἔτι δ᾽ ἄβροχος ἦεν ἅπασα
20
Ἀρκαδίη· μέλλεν δὲ μάλ᾽ εὔυδρος καλέεσθαι
αὖτις· ἐπεὶ τημόσδε, Ῥέη ὅτ᾽ ἐλύσατο μίτρην,
ἦ πολλὰς ἐφύπερθε σαρωνίδας ὑγρὸς Ἰάων
ἤειρεν, πολλὰς δὲ Μέλας ὤκχησεν ἁμάξας,
πολλὰ δὲ Καρίωνος ἄνω διεροῦ περ ἐόντος
25
ἰλυοὺς ἐβάλοντο κινώπετα, νίσσετο δ᾽ ἀνήρ
πεζὸς ὑπὲρ Κρᾶθίν τε πολύστιόν τε Μετώπην
διψαλέος· τὸ δὲ πολλὸν ὕδωρ ὑπὸ ποσσὶν ἔκειτο.
καί ῥ᾽ ὑπ᾽ ἀμηχανίης σχομένη φάτο πότνια Ῥείη·
«Γαῖα φίλη, τέκε καὶ σύ· τεαὶ δ᾽ ὠδῖνες ἐλαφραί.»
30
εἶπε καὶ ἀντανύσασα θεὴ μέγαν ὑψόθι πῆχυν
πλῆξεν ὄρος σκήπτρῳ· τὸ δέ οἱ δίχα πουλὺ διέστη,
ἐκ δ᾽ ἔχεεν μέγα χεῦμα· τόθι χρόα φαιδρύνασα,
ὦνα, τεὸν σπείρωσε, Νέδῃ δέ σε δῶκε κομίζειν
κευθμὸν ἔσω Κρηταῖον, ἵνα κρύφα παιδεύοιο,
35
πρεσβυτάτῃ Νυμφέων, αἵ μιν τότε μαιώσαντο,
πρωτίστη γενεὴ μετά γε Στύγα τε Φιλύρην τε.
οὐδ᾽ ἁλίην ἀπέτεισε θεὴ χάριν, ἀλλὰ τὸ χεῦμα
κεῖνο Νέδην ὀνόμηνε· τὸ μέν ποθι πολὺ κατ᾽ αὐτό
Καυκώνων πτολίεθρον, ὃ Λέπρειον πεφάτισται,
40
συμφέρεται Νηρῆι, παλαιότατον δέ μιν ὕδωρ
υἱωνοὶ πίνουσι Λυκαονίης ἄρκτοιο.







«Σημάδια» του Δία στο όρος Λύκαιον της Αρκαδίας

Ο Καλλίμαχος ο Κυρηναίος στον Υμνο του προς τον Δία αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δία, εσύ λένε ότι γεννήθηκες στα Ιδαία Ορη. Δία, για σένα άλλοι λένε ότι γεννήθηκες στην Αρκαδία, ποιος από τους δύο είπε ψέματα; Οι Κρήτες είναι πάντα ψεύτες, διότι και τάφο για σένα κατασκευάσαν. Εσύ όμως δεν πέθανες. Θα είσαι εσαεί...».
Οι καλύτερες αποδείξεις ότι ο Δίας λατρευόταν στο όρος Λύκαιον, στην Αρκαδία, ήρθαν στο φως. Είναι το σήμα του κεραυνού σε ασήμι αλλά και ένα φυσικό ορυκτό, ο κεραυνίτης όπως ονομάζεται, που δημιουργείται όταν άμμος χτυπηθεί από κεραυνό. Τότε σχηματίζεται ένα υλικό που λάμπει σαν γυαλί....
Δεν ξέρουμε αν ο κεραυνίτης δημιουργήθηκε εκεί (και μάλιστα κατά τη διάρκεια κάποιας τελετής) ή αν μεταφέρθηκε από αλλού. Πάντως, οι ειδικοί από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας έχουν μια επιπλέον απόδειξη ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στον Δία. Μαζί τους είναι και ο έφορος αρχαιοτήτων Αρκαδίας Μιχάλης Πετρόπουλος, ο οποίος συνοψίζοντας τα ευρήματα της τελευταίας ανασκαφικής περιόδου, λέει στο «Εθνος» πως είναι πολύ σημαντικά.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν φέτος όστρακα της Πρωτοελλαδικής ΙΙ περιόδου, κάτι πολύ σημαντικό, καθώς πηγαίνει τη χρήση του χώρου προς τα «πίσω», δηλαδή στο 2500 π.Χ. Βεβαίως, και τα λοιπά ευρήματα, που δείχνουν συνέχεια χρήσης από το 1200 π.Χ., έχουν κι αυτά τη δική τους σημασία. Δίνουν περισσότερα στοιχεία για τη διερεύνηση της επιστημονικής υπόθεσης πως ίσως η γενέτειρα του Δία να μην είναι η Κρήτη, αλλά η Αρκαδία.

Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου 2016

ΚΑΛΛΙΣΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ

Ελένης Χαραλαμποπούλου – Δαμιανού.


«Παν ότι μοντέρνο υπάρχει στη ζωή μας,
Το οφείλουμε στους αρχαίους Έλληνες»
Oscar wilde

Είναι γνωστό, ότι η αρχαία Ελληνική κοινωνία ήταν μια κοινωνία αυστηρά αρσενική. Ο δούλος δεν είναι το μόνο πλάσμα, που δεν μετέχει στη δημοκρατία. Δίπλα του, το ίδιο περιφρονημένη με αυτόν, είναι και η γυναίκα. Η γυναίκα λογαριαζόταν για τα παιδιά, που θα έφερνε στον κόσμο, ιδιαίτερα τα αρσενικά. Οι άντρες ήσαν ....
πολεμιστές και οι γυναίκες παιδοποιοί. Όμως στην Αρκαδία, στη θρυλική αυτή χώρα του έρωτα και της ευδαιμονίας, στην Αχαϊκή κοινωνία,- (οι Δωριείς δεν κατέκτησαν την Αρκαδία)- και μέσα στα πλαίσια του πατριαρχικού δεσποτισμού, η θέση της γυναίκας ήταν κατά πολύ ανώτερη από εκείνη των γυναικών της Αθήνας, κατά την εποχή ακόμη του Περικλή.
Άντρες και γυναίκες κινιόνταν φυσικά και ελεύθερα στην υπαίθρια ζωή. Από όλους τους άλλους λαούς της Πελοποννήσου, στην Αρκαδία υπήρχε περισσότερη κοινωνική ισότητα και αγάπη για τους δημοκρατικούς θεσμούς. Η δημοκρατία ήταν το φυσιολογικό πολίτευμα στην Αρκαδία.
Τολμούν λοιπόν οι γυναίκες στη Αρκαδία, να ξεφύγουν από την «οικιακή» προδιαγεγραμμένη από αιώνες, κοινωνική συμμετοχή τους, και να εκθέσουν δημόσια τη χάρη και την ομορφιά τους, σε « Κ α λ λ ι σ τ ε ί α»! Και όχι μόνο γιατί η βράβευση του σωματικού κάλλους συνδυαζόταν με τη βράβευση της σωφροσύνης, της κοσμιότητας, της διοίκησης του οίκου…..
Γιατί σε όλες τις εποχές, σε όλες τις κοινωνίες, οι γυναίκες δεν παύουν να είναι γυναίκες. Στην αρχαία Ελλάδα τις γυναίκες έλουζαν οι δούλες και εκείνες έβαφαν τα μαλλιά τους, με παντός είδους χρώματα και φτιασιδώνονταν άγρια. Ιδεώδης ήταν για τις γυναίκες η άσπρη επιδερμίδα, γιατί μαρτυρούσε ότι η γυναίκα ήταν αρκετά πλούσια και δεν πήγαινε με τον ήλιο στην ύπαιθρο για αγροτικές εργασίες. Χρησιμοποιούσαν άσπρη πούδρα και κοκκινάδι στα μάγουλα. Το επίθετο«λευκώλενος» - η έχουσα λευκούς βραχίονες- ήταν κολακευτικό για μια γυναίκα της εποχής εκείνης.
Ο Όμηρος (1) αποκαλεί «λευκωλένους» τις Θεές Ήρα, Περσεφόνη, αλλά και θνητές: Την Ελένη, Ανδρομάχη, Ναυσικά, Αρετή κλπ. Φορούσαν πολύπτυχα ιμάτια, χρυσοκέντημα πολλές φορές, και μέσα κι έξω από το σπίτι, κίτρινους, πράσινους και θαλασσινούς χιτώνες, κομψά νυχτικά, φανταχτερά κοσμήματα.
Ο ήλιος, η θάλασσα, το ωραίο κλίμα έκαναν τη μεσογειακή ζωή γλυκιά και νωχελική….
Ο Παυσανίας (2) αναφέρει ότι σε μια ώρα προς το Δυτ. της Τραπεζούντας ( Μ α κ ρ ι ά Γ ο ρ τ υ ν ί α ), αριστερά του Αλφειού, μεταξύ του ποταμού και του χωριού Ίσιωμα Μεγαλοπόλεως, επί λοφίσκου, προς Ανατολάς του σημερινού χωριού Κυπαρίσσια, είναι τα ερείπια της πόλης, που λεγόταν Βασιλίς. « Επί εποχής μου», προσθέτει ο περιηγητής (176 μ.χ), « η πόλη αυτή είναι μόνο ερείπια και σώζεται μόνο το ιερό της Ελευσίνιας Δήμητρας», το οποίο πρέπει να είναι προγενέστερο του 4ου π.χ αιώνα, όπως είναι όλοι οι θρησκευτικοί τόποι, που διεσώθησαν στη Μεγαλόπολη.
Στην Αρκαδία , και στις παλιές Πελασγικές πόλεις, λάτρευαν οι θεοσεβείς Αρκάδες, με ξεχωριστή ευλάβεια, τη Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη, «τις μεγάλες θεές», θεές που στη Αρκαδική γη ήσαν δυνάμεις γονιμότητας: γονιμότητας του θηλυκού όντος, του δεμένου με την αγροτική παραγωγή.
Στην κοινωνική διάρθρωση, η συσχέτιση των γυναικών με τη γέννηση και τη γονιμότητα είναι στην αρχαία Ελλάδα φανερή και η επίδραση της γυναικείας επιρροής ευνόητη.
Ένα κείμενο του Νικία(3), που διέσωσε ο Αθηναίος, δίνει την εξής μαρτυρία. « Γνωρίζω» γράφει ο Αθηναίος, « ότι οργάνωναν έναν αγώνα κ ά λ λ ο υ ς για τις γυναίκες». Στα Αρκαδικά του ο 
Κύψελος
Νικίας αποδίδει την οργάνωση του διαγωνισμού στον Κύψελο προσωπικά. « Είχε χτίσει», λέει, «μια πόλη στην πεδιάδα, κοντά στον Αλφειό, τη Βασιλίδα και, σ’ έναν ιερό περίβολο, έναν βωμό στην Ελευσίνια Δήμητρα. Προς τιμήν αυτής της θεάς συνέστησε μεταξύ άλλων και τα « Κ α λ λ ι σ τ ε ί α». Στον πρώτο διαγωνισμό βραβεύτηκε η σύζυγός του, Ηροδίκη». Αυτός ο αγώνας, συνεχίζει ο Αθηναίος, γίνεται και σήμερα (μέχρι νυν), στον 3ον μ.Χ αιώνα, και οι διαγωνιζόμενες καλούνται «χρυσοφόροι».
Το χωρίον αυτό του Αθηναίου, αφορά πασιφανώς στο ίδιο ιερό που αναφέρει ο Παυσανίας, στη Βασιλίδα. Η λατρεία της Ελευσίνιας Δήμητρας είναι τόσο παλιά όσο και η πόλη Βασιλίς και ο Κύψελος περιλαμβάνεται μεταξύ των πρώτων βασιλέων της Αρκαδίας(4). Επομένως χτίστηκε από έναν Αρκάδα και όχι από κάποιον απεσταλμένο της Ελευσίνας, όπως στο Φενεό. Δεν πρόκειται άλλωστε για «τελετή» (θρησκευτικό μυστήριο) προς τιμήν της Θεάς και της Κόρης, αλλά για μια «εορτή», τα Κ α λ λ ι σ τ ε ί α.
Αυτή η άμιλλα είναι ανάλογη με τα «Καλλιστεία της Αιολοαχαϊκής Λέσβου(5), της πατρίδας της λυρικής Σαπφούς, προς τιμήν της Θεάς Ήρας, προστάτιδας του νομίμου γάμου, της γονιμότητας και των τοκετών. Το πνεύμα προσιδιάζει με τη λατρεία της Δήμητρας ως «Καλλιγένειας» (αυτή που γεννά ωραία παιδιά) που γιορτάζεται στην Αθήνα, σα «Θεσμοφόρος» δηλαδή δημιουργός της πολιτισμένης ζωής. Τα Θεσμοφόρια, ήταν μια γιορτή στην Αθήνα προ τιμήν της Δήμητρας και γινόταν σε ανάμνηση της έναρξης του πολιτισμένου βίου μεταξύ των ανθρώπων, με την εύνοια της Θεάς Δήμητρας, που έδωσε τους πρώτους νόμος.
Η Τρίτη ημέρα της γιορτής λεγόταν «Καλλιγένεια» γατί επικαλούντο τη Θεά να τους χαρίσει ευτεκνία. Και στις δυο περιπτώσεις και στη Βασιλίδα και στη Λέσβο τιμάται μια θεά της γονιμότητας. Αναδεικνύοντας στα «Καλλιστεία» την πιο όμορφη γυναίκα ζητούσαν ουσιαστικά, με τη μεσολάβηση της θεάς, να πετύχουν ευημερία και γονιμότητα για την κοινότητα. Εξ άλλου η συμμετοχή στον «Περί κάλλους αγώνα» ήταν, χωρίς αμφιβολία, τιμή εξαιρετική, αφού οι συναγωνιζόμενες ήσαν «χρυσοφόροι», είχαν δηλαδή το δικαίωμα να φορούν κεντημένα με χρυσάφι (6) ρούχα, ενώ δυο ιεροί νόμοι στην Αρκαδία επιτάσσουν, ότι οι πιστές πρέπει να παρουσιάζονται μπροστά στην θεά ντυμένες σεμνά. Απαγόρευσαν να μπαίνουν στο ναό της θεάς με χρυσά κοσμήματα, εκτός εάν τα αφιέρωναν στη θεά.
Αλίκη Διπλαράκου

Η επίκληση λοιπόν «χρυσοφόροι» μας πείθουν ότι πρόκειται περί «εορτής» και όχι περί «τελετής» (θρησκευτικού μυστηρίου).
Τα « Καλλιστεία» εμφανίζονται λοιπόν για πρώτη φορά στην Αρκαδία, στο χωριό «Βασιλίς» κοντά στην Μεγαλόπολη, με αγωνοθέτη τον Κύψελο και με πρώτη βραβευθείσα τη γυναίκα του Ηροδίκη.
Είναι πράγματι εκπληκτικό ότι ο καθιερωθείς για πρώτη φορά στον σύγχρονο κόσμο, το 1929, και ενεργούμενος κάθε χρόνο, παγκόσμιος διαγωνισμός καλλονής, πανευρωπαϊκός και κατόπιν στις ΗΠΑ, αποτελεί αναβίωση των «Καλλιστείων της Αρχαίας Ελλάδας. Και τι ευτυχής συγκυρία! Στον πρώτο αυτό διαγωνισμό του 1929 ανακηρύχτηκε, κατ’ απόλυτη προτίμηση, Μις Ευρώπη, η Ελληνίδα Αλίκη Διπλαράκου.

___________
Για να τελειώσω με την αποφθεγματική φράση του Oscar wilde(7) «Παν ότι μοντέρνο υπάρχει στη ζωή μας, το οφείλουμε στους Αρχαίους Έλληνες!»
Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ
1. Όμηρος ΙΛ. 55.195 Οδ.Ζ 239.Σ 198.Τ.60. 2.- Παυσανίας 8, 29,5.
3.- Νικίας F. Gr.H 318F. Αθηναίος Δειπνοσοφιστής ΧΙΙΙ, 609 ef. 4.- Παυσανίας 8.5.6.
5.-MP. Nilsson gr. Feste.p. 57 et n, 2 6.-Stiglis. Die Grossen Gottinnen Arcadiens p. 58-59
7.- Oscar Wilde “ Intentions”
Για την Αντιγραφή:
Βαγγέλης Κ. Χριστόπουλος ,B GIRAKAS